İdeoloji

İdeoloji « Görüşler ve Doktrinler

Etimolojik olarak 'fikirler üzerine söylem' anlamına gelen ideoloji sözcüğü, tarih boyunca farklı anlamlarda kullanılmıştır. XVIII. yy. da 'zihinsel olguların bilimi' anlamına gelen ideoloji sözcüğü, Marx'la birlikte 'sahte bilinç' anlamında ve pejoratif bir konotasyonda kullanılmıştır (Domenach, 1995). Daha sonra, global iddiası olan, örgütlenmiş entelektüel sistemleri ifade etmeye başlamıştır.

İdeoloji, sosyal bilimler alanında çok ^kullanılan, fakat az tanımlanmış kavramlardan biridir. Literatürde birbirinden farklı ideoloji tanımları, bulunmaktadır: İdeolojinin ideolojik tanımları, ideolojiyi bilimsel analiz karşıtı olarak konumlayan tanımlar, ideolojinin moda bir sözcük olarak ve eleştirisiz retorik içinde kullanımını temel alan tanımlar (Deconchy), gibi. Mevcut tanımların çoğu, ideolojinin ideolojik tanımlarıdır.

Sosyal psikoloji alanında da farklı ideoloji tanımları olmakla birlikte, bu tanımlar herhangi bir sistematik dünya anlayışına veya doktrinine referansta bulunmamaktadırlar.

Genel bir deyişle ideoloji, insanların, çevrelerindeki sosyal objeler konusunda ürettikleri bilgiler, inançlar ve değerler bütünüdür (Beauvois) veya dünyaya ve özellikle de sosyal etkileşimler dünyasına ilişkin temsillerin ve açıklamaların örgütlenmiş bir bütünüdür (Deconchy).

Bu tanımlardan da anlaşılacağı üzere ideoloji, günlük yaşamda ortaya konan genel değerlendirmelere göndermektedir ve sosyo-kognitif bir sistem olarak değerlendirilmektedir. Bileşik bir kavram olan ideoloji, tutumlar, temsiller, kamuoyu gibi kavramların dahil olduğu ve sınırları netlikle çizilmemiş bir inançlar alanında yer almaktadır.

İdeolojide, bir sosyal objenin betimlenmesi söz konusudur, ama açıklamaların rasyonel veya bilimsel bir doğrulaması/ sağlaması söz konusu değildir. İdeolojinin taraftarları, inançlarının kesinliğini başka zeminlerde (yaşantılar, vb.) sağlarlar. Öte yandan ideolojik bir grupta, etrafında görüşbirliğine varılmış enformasyonlar, genellikle evrensel bir kapsamda algılanırlar.