İran'da Darbe

İran'da Darbe « CIA Operasyonları

CIA'nın İran'daki mazisi, bazılarının düşündüğü gibi, kaygı duymamız gereken başarısızlıklar göstermez. Başarıları -İran en büyüklerinden biridir- tehlikenin de ötesindedir.

CIA, İran'da Amerikan yöneticilerinin sinirine dokunan ılımlı milliyetçi bir rejimi devirerek, tam tamına kendinden istenen şeyi yaptı. Bunun doğrudan bir sonucu olarak, 26 yıl sonra, ABD'nin başına büyük bela olacağını kanıtlayan daha sert milliyetçi bir rejim iktidara geldi.

1951'de İran Başbakanlığına ülkenin en popüler politikacısı Dr. Muhammed Musaddık seçildi. Musaddık'ın en önemli seçim vaadi, o dönemde İran'da faaliyet gösteren tek petrol şirketi British Petroleum'u (BP) millileştirmekti. Millileştirme karan parlamentoda oybirliğiyle kabul edildi.

Bu olaydan sonra, BP'ye yüklüce bir tazminat önermesine rağmen Musaddık'ın günleri sayılıydı artık. İngilizler, İran ekonomisini kaosa sürükleyen bir uluslararası ekonomik ambargo örgütlediler. Ve CIA, İngilizler'in isteği üzerine Musaddık'ı devirmek için milyonlarca dolar harcamaya başladı.

CIA, planlarım, deneyimsiz ve çekingen genç İran Şahı Rıza Pehlevi üzerine kurdu. Şah, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi yanlısı bir rejim sürdüren babasının gölgesinden başka bir şey değildi. Şah, 1953'te CIA'nın desteğiyle Musaddık'ı Başbakanlıktan attı ve yerine bir Nazi işbirlikçisini atadı. Musaddık'a destek gösterileri başladı ve Şah Roma'ya kaçtı.

Cesareti kırılmayan CIA, parayla Şah yanlısı gösteriler düzenletti. Bir radyo istasyonunu ele geçiren göstericiler, Şah'ın İran'a dönmekte olduğu ve Musaddık'ın azledildiği yayınını yaptılar, Oysa o sırada, Musaddık'ı uzaklaştırmak için Tahran sokaklarında yüzlerce kişinin öldürüldüğü bir tank savaşı cereyan ediyordu...

Ne var ki, daha sonra akıtılacak kanla karşılaştırıldığında, bu, kovaya düşen bir damlaydı. Uluslararası Af Örgütü 1976'da, CIA'nın eğittiği Şah'ın güvenlik gücü SAVAK'ın dünyadaki en kötü insan hakları karnesine sahip olduğunu; CIA'nın SAVAK'a öğrettiği işkence yöntemlerinin çeşitlilik ve sayı bakımından "inanılmaz" boyutta olduğunu belirledi.

Sonunda İran halkı 1979'da eli kanlı Şah'ı devirdi; onu işbaşına getirip bütün o yıllar boyunca destekleyen ABD'ye büyük bir öfke ve nefret duyduğunu göstererek... CIA'nın 1953 darbesi ve ardından gelen zulüm olmasaydı, bugün İran'ı yöneten aşırı köktendinci rejim halk desteği bulamazdı.